June 22, 2018

XAMPP Nedir? Nas─▒l Kurulur?

XAMPP, en pop├╝ler PHP geli┼čtirme ortam─▒ ve bir web sunucusu yaz─▒l─▒m─▒d─▒r. Tamamen ├╝cretsiz ve kolay bir ┼čekilde Apache, MariaDB, PHP ve PerlÔÇÖ├╝ kurabilirsiniz. XAMPP ile PHP scriptlerinizi kendi cihaz─▒n─▒zda, internet ba─člant─▒s─▒ olmaks─▒z─▒n ├žal─▒┼čt─▒rabilirsiniz. Ayr─▒ca web uygulamalar─▒n─▒z─▒ internet ortam─▒nda payla┼čmadan ├Ânce test edebilmenize imkan tan─▒r. XAMPP Kurulumu Nas─▒l Yap─▒l─▒r? XAMPPÔÇÖi

June 21, 2018

├çinli Hackerlar─▒n Yeni Hedefleri Uydu, Mekansal G├Âr├╝nt├╝leme ve Savunma ┼×irketleri

├çin ile ba─člant─▒l─▒ fakat ├çin d─▒┼č─▒nda faaliyet g├Âsterdi─čine inan─▒lan bir siber-casusluk grubu, hem Amerika Birle┼čik Devletleri hem de G├╝neydo─ču AsyaÔÇÖdaki uydu haberle┼čmesi, jeo-uzamsal g├Âr├╝nt├╝leme ve savunma ┼čirketlerine sald─▒r─▒larda bulundu. Sald─▒rganlar─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ sald─▒r─▒lar ABDÔÇÖli siber g├╝venlik firmas─▒ Symantec taraf─▒ndan tespit edildi ve raporland─▒. Yay─▒nlanan raporda, sald─▒rganlar─▒n ihlal edilen ┼čirketlerin daha ├žok operasyonel taraflar─▒na ├Âzel ilgiÔÇŽ

June 20, 2018

OpenBSD, G├╝venlik Endi┼čeleri Nedeniyle Intel CPU Hyper-ThreadingÔÇÖi Devre D─▒┼č─▒ B─▒rak─▒yor

OpenBSD projesi bug├╝n ÔÇťSpectre s─▒n─▒f─▒ÔÇŁ hatalar─▒n─▒n olas─▒ teorik tehdidi g├╝venlik endi┼čeleri nedeniyle Intel CPU hyper-threading deste─čini devre d─▒┼č─▒ b─▒rakmay─▒ planlad─▒─č─▒n─▒ duyurdu. Hyper-threading (HT), IntelÔÇÖin ├žok ├žekirdekli i┼člemcilerinin farkl─▒ ├žekirdeklerinde paralel i┼člemlerin y├╝r├╝tmesini sa─člayan┬áSimultaneous Multithreading (SMT)┬áteknolojisinin tescilli uygulamas─▒d─▒r.┬áBu ├Âzellik, 2002ÔÇÖden beri piyasaya s├╝r├╝len t├╝m Intel CPUÔÇÖlara eklenmi┼čtir. Intel HTÔÇÖnin i┼člemci performans─▒n─▒n art─▒r─▒lmas─▒n─▒n ana bile┼čeni oldu─čunu g├ÂsterilerekÔÇŽ

June 19, 2018

Teknoloji Mitleri

Her 100 metrede bir polis g├Âzetleme binas─▒n─▒n ├Ân├╝nden ge├žiyorsunuz. Cadde k├Â┼čelerine ve elektrik direklerine yerle┼čtirilen kameralar y├╝z├╝n├╝z├╝ alg─▒l─▒yor ve hareketlerinizi takip ediyor. Farkl─▒ kontrol noktalar─▒nda polis memurlar─▒ kimlik kartlar─▒n─▒z─▒, irisinizi ve telefonunuzun i├žeri─čini tar─▒yor. S├╝per market ve bankalarda yeniden taran─▒yorsunuz. ├çantan─▒z x ─▒┼č─▒n─▒ cihaz─▒ndan ge├žerken polisler ellerindeki ├žubuklarla ├╝st├╝n├╝z├╝ ar─▒yor. Bu uygulama, ├Âzellikle belirli bir etnik gruba ├╝yeyseniz ge├žerli. Biyometrik verileriniz, veritabanlar─▒ndaki kimlik bilgileriniz ile e┼čle┼čtirildikten sonra g├╝venilir, normal ve tehlikeli olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒yorsunuz. M├╝ze ve al─▒┼čveri┼č merkezi gibi yerlere giri┼činiz, otellerde konaklaman─▒z, yak─▒t alman─▒z, bir apartman dairesini kiralaman─▒z veya i┼č ba┼čvurunuz bu s─▒n─▒fland─▒rmaya g├Âre de─čerlendiriliyor (https://www.nytimes.com/2018/02/03/opinion/sunday/china-surveillance-state-uighurs.html ve https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-17/china-said-to-test-facial-recognition-fence-in-muslim-heavy-area).

Bir kar┼č─▒ ├╝topya gibi g├Âr├╝nse de ├çinÔÇÖin kuzeybat─▒s─▒ndaki Uygurlar, bu ┼čartlar alt─▒nda ya┼čamaktad─▒r. ├çinÔÇÖin bir taraf─▒nda kur┼čun h─▒z─▒nda trenler, l├╝ks al─▒┼čveri┼č merkezleri ve t├╝keticiler i├žin ileri teknoloji uygulamalar─▒ varken Sincan Uygur ├ľzerk B├Âlgesi adeta bir g├Âzetim teknolojileri laboratuvar─▒ olarak ├žal─▒┼č─▒yor. Tehlikeli olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lan biri g├╝venli olarak i┼čaretlenmi┼č bir b├Âlgeye 300 metreden fazla yakla┼č─▒rsa yetkililer hemen harekete ge├žiyor. G├Âr├╝nmez ama etki alan─▒ geni┼č ve derin bir iktidar var. UygurlarÔÇÖ─▒n DNA bilgileri devlet taraf─▒ndan yap─▒lan sa─čl─▒k taramalar─▒nda toplanm─▒┼č. T├╝m ara├žlara GPS takip cihazlar─▒ kurulmu┼č. Mobil telefonlara casus yaz─▒l─▒m kurma zorunlulu─ču var. Polisin insanlar aras─▒ndaki ileti┼čimi izlemesine imkan veren WeChat uygulamas─▒ d─▒┼č─▒nda bir ileti┼čim yaz─▒l─▒m─▒ kurmak yasak. Uygurlar bir b─▒├žak ald─▒klar─▒nda kimlik numaralar─▒ b─▒├ža─č─▒n a─čz─▒na kare kod olarak i┼členiyor.

Bir zamanlar, kimlik soran g├Ârevliler otoriterli─čin sembol├╝yd├╝. ┼×imdi daha ÔÇťileriÔÇŁ bir a┼čamaday─▒z. Amerikal─▒larÔÇÖ─▒n foto─čraflar─▒ndan bir veritaban─▒ olu┼čturmaya ├žal─▒┼čan FBIÔÇÖ─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒ hen├╝z deney a┼čamas─▒nda olmas─▒na kar┼č─▒n ├çin y├Ânetimi kurdu─ču dijital g├Âzetim sistemi ile di─čer ├╝lkelerin bir ad─▒m ├Ân├╝ne ge├žmi┼č durumda. Ayr─▒ca ├çin, 17,3 milyar dolarl─▒k k├╝resel video g├Âzetim piyasas─▒n─▒n %46ÔÇÖs─▒na, verileri analiz eden derin ├Â─črenme destekli sunucular─▒n da d├Ârtte ├╝├ž├╝ne sahip. 2015ÔÇÖte ├çinÔÇÖin i├ž g├╝venlik i├žin 146 milyar dolar ay─▒rd─▒─č─▒ duyurulmu┼čtu; bu miktar, o zamanki askeri b├╝t├žeden daha fazlayd─▒. SincanÔÇÖdaki uyar─▒ sisteminin geli┼čtirilmesine UygurlarÔÇÖ─▒n 2013 ve 2014 y─▒llar─▒ndaki ├Âl├╝mc├╝l sald─▒r─▒lar─▒ ve baz─▒ UygurlarÔÇÖ─▒n ┼ču anda SuriyeÔÇÖde sava┼č─▒yor olmas─▒ nedeniyle, ├çin Devlet Ba┼čkan─▒ ┼×i CinpingÔÇÖin emriyle ba┼članm─▒┼č. Sistem, ter├Ârist faaliyetleri ├Ânceden tespit edebilmek amac─▒yla s─▒radan vatanda┼člar─▒n i┼čleri, hobileri, t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒ gibi davran─▒┼člar─▒ hakk─▒nda veri toplayan, devlet destekli ├çin Elektronik Teknoloji Grubu taraf─▒ndan geli┼čtiriliyor. G├Âzetim ve sans├╝r denilince ilk akla gelen ├╝lke ├çin olsa da Arap Bahar─▒ÔÇÖndan sonra baz─▒ Arap ├╝lkelerinin g├Âzetim amac─▒yla bu tip sistemlere sahip oldu─čunun ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ hat─▒rlayal─▒m. ├çinÔÇÖin uyar─▒ sistemine benzer sistemleri yak─▒n zamanda ba┼čka ├╝lkelerde de g├Ârebiliriz. ABD de n├╝fusun geneli ├╝zerinde ger├žekle┼čtirmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ g├Âzetim faaliyetlerine 11 Eyl├╝l ter├Ârist sald─▒r─▒lar─▒ sonras─▒ h─▒z vermi┼č ve g├Âzetim faaliyetlerinin me┼črulu─čunu yine ter├Ârizme kar┼č─▒ m├╝cadeleye dayand─▒rm─▒┼čt─▒. 2013 y─▒l─▒nda ortaya ├ž─▒kan PRISM projesi de ABDÔÇÖnin kapsaml─▒ bir g├Âzetim sistemi geli┼čtirmek istedi─čini g├Âsteriyordu (https://www.theguardian.com/world/2013/jun/06/us-tech-giants-nsa-data). Dolay─▒s─▒yla yaln─▒z ├çinÔÇÖde de─čil, ba┼čka ├╝lkelerde de ├Âzg├╝rl├╝klerin k─▒s─▒tlanmas─▒na y├Ânelik genel bir e─čilimden s├Âz edilebilir.

H├╝k├╝metlerin internete y├Ânelik sans├╝r ve g├Âzetim uygulamalar─▒ kabul edilemez. Ama teknoloji ┼čirketlerinin g├╝ndelik ya┼čam─▒ ve emek s├╝recini do─črudan etkileyen yeniliklerini de g├Âz ard─▒ etmemek gerekiyor. Robotlar─▒n insanlar─▒ i┼čsiz b─▒rak─▒p b─▒rakmayaca─č─▒ tart─▒┼č─▒l─▒rken AmazonÔÇÖun geli┼čtirdi─či bileklikler insanlar─▒n robotla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒n ├Ân├╝n├╝ a├ž─▒yor. Bu bileklikler ├žal─▒┼čanlar─▒n hareketlerini takip ediyor ve yanl─▒┼č bir ┼čey yapt─▒klar─▒nda onlar─▒ uyar─▒yor. AmazonÔÇÖun yeni teknolojileri ├Ânce kendi i├žinde test etti─či daha sonra da bunlar─▒n sat─▒┼č─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ ve ┼čirket i├žinde uygulad─▒─č─▒ i┼č y├Ânetim modelinin olduk├ža bask─▒c─▒ oldu─ču biliniyor. ┼×irket kurulu┼čundan bug├╝ne Google ve FacebookÔÇÖtan farkl─▒, ├žal─▒┼čanlar─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒ zorlayan bir ├žal─▒┼čma k├╝lt├╝r├╝ne sahip. AmazonÔÇÖun kurucusu Jeff Bezos 1997ÔÇÖde, ┼čirket hen├╝z sadece kitap satarken, hissedarlara yazd─▒─č─▒ mektupta ┼č├Âyle diyordu (http://media.corporate-ir.net/media_files/irol/97/97664/reports/Shareholderletter97.pdf): ÔÇťUzun s├╝re, s─▒k─▒ veya ak─▒ll─▒ca ├žal─▒┼čabilirsiniz. Ama AmazonÔÇÖda bu ├╝├ž├╝nden ikisini se├žme ┼čans─▒n─▒z yok.ÔÇŁ

AmazonÔÇÖun yeni teknolojisi ultrasonik ses sinyalleri ve radyo iletimlerinden yararlanarak ├žal─▒┼čan─▒n elinin envanter kutusuna g├Âre konumunu takip ediyor ve gerekti─činde dokunsal geribeslemeyle ├žal─▒┼čan─▒n elini do─čru kutuya do─čru y├Ânlendiriyor. Amazon, bu teknolojinin sipari┼člere yan─▒t vermek ve bunlar─▒ paketlemek gibi zaman al─▒c─▒ i┼čleri kolayla┼čt─▒raca─č─▒n─▒, i┼č├žilerin bileklik yard─▒m─▒yla i┼člerini daha h─▒zl─▒ yapabilece─čini s├Âyl├╝yor. AmazonÔÇÖun yeni uygulamas─▒ mahremiyet sorunlar─▒ ve ├žal─▒┼čanlar─▒ robotla┼čt─▒rmas─▒ nedeniyle ele┼čtiriliyor. AmazonÔÇÖun hem eski ve hem de ┼čimdiki ├žal─▒┼čanlar─▒ bu teknolojinin ┼čirket i├žinde uygulanmas─▒n─▒n, ┼čirketin ├Ânceki uygulamalar─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olmayaca─č─▒n─▒ savunuyor. Uygulamaya maruz kalan ├žal─▒┼čanlar robotla┼čmaktan ┼čikayet├ži. Bir├žok ┼čirket gibi Amazon da yapay zekadan verimlili─či art─▒rmak i├žin yararlan─▒yor ve teknoloji ├žo─čunlukla ├žal─▒┼čanlar─▒n takibi i├žin kullan─▒l─▒yor (https://www.nytimes.com/2018/02/01/technology/amazon-wristband-tracking-privacy.html).

Londra merkezli, yeni kurulan bir ┼čirket olan StatusToday de m├╝┼čterisi olan ┼čirketlere yapay zekadan yararlanarak ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒ g├Âzetleme hizmeti sunuyor. ├çal─▒┼čanlar kaytarmaya ba┼člad─▒klar─▒nda veya hileci bir tutum g├Âsterdiklerinde yaz─▒l─▒m patrona bilgi veriyor. Yapay zeka yaz─▒l─▒m─▒, ├žal─▒┼čanlar─▒n eri┼čti─či dosyalara, bir dosyada veya web sitesinde ne kadar zaman harcad─▒klar─▒na, kap─▒lardan giri┼č ├ž─▒k─▒┼člar─▒na bakarak normal ve anormal davran─▒┼člar─▒n de─čerlendirmesini yap─▒yor. Bir anomali tespit edildi─činde y├Âneticiler uyar─▒l─▒yor. ├ľrne─čin bir kullan─▒c─▒n─▒n daha ├Ânce hi├ž bakmad─▒─č─▒ ├žok say─▒da dosyay─▒ kopyalamaya ba┼člamas─▒ ┼č├╝pheli durum olarak de─čerlendiriliyor. Klasik anti-vir├╝s yaz─▒l─▒mlar─▒ oltalama mesaj─▒na kar┼č─▒ mesaj i├žeri─čini incelerken StatusTodayÔÇÖin y├Âneticilerinden Mircea Dumitrescu bunun yerine kullan─▒c─▒ davran─▒┼člar─▒na odakland─▒klar─▒n─▒ belirtiyor. Bir di─čer deyi┼čle, ├çinÔÇÖin veya ABDÔÇÖnin b├╝t├╝n├╝ g├Âzetleyerek sa─člad─▒─č─▒ g├╝venlik stratejisi i┼č yerlerinde de uygulan─▒yor: B├╝t├╝n ├žal─▒┼čanlar─▒n b├╝t├╝n hareketleri hakk─▒nda olabildi─čince veri toplayarak anomalileri tespit etmek (https://www.newscientist.com/article/2119734-ai-tracks-your-every-move-and-tells-your-boss-if-youre-slacking/).

Yapay zeka, g├╝venlik ve verimlilik amac─▒yla, ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n omzunun ├╝zerinden onlar─▒ izliyor. Dumitrescu, ┼čirketlerin geli┼čtirdikleri sistemi kullanarak ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n evden ├žal─▒┼č─▒p ├žal─▒┼čamayaca─č─▒na da karar verebilece─čini s├Âyl├╝yor. Normal ┼čartlarda, insan─▒n g├Âzetim hakk─▒nda bilgilendirilmesi ve ki┼čiye bir se├žme ┼čans─▒ verilmesi gerekiyor. Fakat ne ├çinÔÇÖdeki UygurlarÔÇÖ─▒n ne de emek g├╝c├╝n├╝ sat─▒p satmamakta ÔÇť├Âzg├╝rÔÇŁ i┼č├žilerin b├Âyle bir ┼čans─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Ayr─▒ca bunun (firma bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla bile) verimlili─či art─▒r─▒p art─▒rmad─▒─č─▒ ┼č├╝pheli olmakla beraber ├žal─▒┼čanlar─▒n sa─čl─▒─č─▒ ├╝zerinde olduk├ža y─▒k─▒c─▒ etkileri olabilir.

Ge├žen y─▒l da ├žal─▒┼čanlar─▒n derilerinin alt─▒na yerle┼čtirilecek bir ├žiple takibinin yap─▒laca─č─▒ hakk─▒nda haberler yay─▒nlanm─▒┼čt─▒ (https://www.nytimes.com/2017/07/25/technology/microchips-wisconsin-company-employees.html). Bu da elde edilen veri miktar─▒n─▒ art─▒rarak insanlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒n daha derin takibini ve y├Ânlendirilmesini sa─člayacak. Ama bir ┼čeyin teknik olarak yap─▒labilir olmas─▒ bir ┼čirketin ├žal─▒┼čanlar─▒na veya bir h├╝k├╝metin vatanda┼člar─▒na kar┼č─▒ bunu kullanmaya hakk─▒ oldu─ču anlam─▒na gelmemesi laz─▒m. Robotlar─▒n insanlar─▒n yerini al─▒p alamayaca─č─▒ ve yapay zekadaki ilerlemelerin insanl─▒k i├žin bir tehlike olup olmad─▒─č─▒ hakk─▒nda yorumlar yap─▒l─▒yor. Ama insanlar─▒n robotla┼čt─▒r─▒lmas─▒ veya yapay zekan─▒n TaylorÔÇÖ─▒n ÔÇťBilimsel Y├Ânetim ─░lkeleriÔÇŁnden daha bask─▒c─▒ fiili kullan─▒mlar─▒ neredeyse hi├ž tart─▒┼č─▒lm─▒yor. Bu yaz─▒da amac─▒m, bunlar─▒ tart─▒┼čmak de─čil; neden tart─▒┼č─▒lamad─▒─č─▒n─▒ tart─▒┼čmak. ├ç├╝nk├╝ b├╝y├╝lenmi┼čcesine yeni teknolojiler pe┼činde ko┼čuyor ve onlar─▒ y├╝celtiyoruz.

Teknoloji d├╝nyas─▒ mitlerle dolu. Mit, ÔÇťGeleneksel olarak yay─▒lan ya da toplumun hayal g├╝c├╝ etkisiyle bi├žim de─či┼čtiren, Tanr─▒, Tanr─▒├ža, evrenin do─ču┼ču ile ilgili imgesel, alegorik bir anlat─▒m─▒ olan halk ├Âyk├╝s├╝ÔÇŁ (Dil Derne─či S├Âzl├╝─č├╝) olarak tan─▒mlan─▒yor. MoscoÔÇÖnun (2004) uyard─▒─č─▒ gibi mitleri do─čruluk ve yanl─▒┼čl─▒k ba─člam─▒nda de─čerlendirmemek gerekiyor. MoscoÔÇÖya (2004) g├Âre do─čru veya yanl─▒┼č olan mitler de─čil, ├Âl├╝ veya canl─▒ olan mitler var. Levi-Strauss (2013), bilimsel ve mitsel d├╝┼č├╝ncenin farkl─▒l─▒klar─▒ hakk─▒nda ┼čunlar─▒ yazmaktad─▒r:

Bilimsel d├╝┼č├╝nme vas─▒tas─▒yla do─ča ├╝zerinde egemenlik kurabildik -yeterince a├ž─▒k olan bu noktay─▒ ayr─▒nt─▒yla ele almaya gerek yok- oysa mit, insana ├ževreye tahakk├╝m edebilece─či maddi g├╝c├╝ vermekte a├ž─▒k├ža ba┼čar─▒s─▒zd─▒r. Yine de mit insana, ├žok ├Ânemli bir ┼čeyi, evreni anlayabilece─či ve evreni anlad─▒─č─▒ ill├╝zyonunu verir. Bu elbette sadece bir ill├╝zyondur (s. 57).

Fakat mitleri ger├žekli─čin ├žarp─▒t─▒lmas─▒na indirgememek gerekiyor. ArmstrongÔÇÖun (2005) yazd─▒─č─▒ gibi mitolojide ÔÇťbir varsay─▒m ortaya atar, inan├ž sistemleri arac─▒l─▒─č─▒yla ona can verir, davran─▒┼člar─▒m─▒z─▒ ona g├Âre ayarlar, ya┼čant─▒m─▒za etkisi ├╝zerine kafa yorar, derken d├╝nyam─▒z─▒n huzur bozucu bilmecesinde yepyeni bir ipucu yakalad─▒─č─▒m─▒z─▒ ke┼čfederiz.ÔÇŁ Bu nedenle mit,

ger├žeklere dayal─▒ bilgi verdi─či i├žin de─čil, etkili oldu─ču i├žin ger├žektir. Ancak, e─čer hayat─▒n derin anlam─▒na yepyeni bir ─▒┼č─▒k tutmuyorsa, ba┼čar─▒s─▒z olmu┼č demektir. Yok, e─čer i┼če yararsa, a├ž─▒k├žas─▒, zihnimizden ve g├Ânl├╝m├╝zden ge├ženleri de─či┼čtirmemize zorlar, yeni bir umut verir ve bizi daha dolu ya┼čamaya iteklerse, demek ki ge├žerli bir mittir.

Teknoloji tarihine bakt─▒─č─▒m─▒zda ise mitler insanlar─▒ harekete ge├žirmekte ve ├Âzellikle s├Âz konusu teknoloji i├žin toplumsal destek sa─članmas─▒nda etkili olmaktad─▒r. Kimi zaman teknolojinin bir kurtar─▒c─▒ olarak mitle┼čtirilmesine paralel ┼čeytanla┼čt─▒r─▒lma s├╝reci de i┼čliyor. Fakat her iki durumda da teknolojinin i├žinde geli┼čti─či ekonomi politik ko┼čullar g├Âz ard─▒ ediliyor. ArmstrongÔÇÖa (2005) g├Âre bir mitin kal─▒pla┼čm─▒┼č tek bir uyarlamas─▒ yok. Ko┼čullar de─či┼čtik├že ├Âyk├╝ler g├Âzden ge├žirilerek yeni ko┼čullara uydurulmas─▒ gerekiyor. Teknoloji tarihinde de mitler bir s├╝re sonra etkisini kaybediyor ve farkl─▒ teknolojilerde tekrar v├╝cut buluyor.

Son 30 y─▒ld─▒r bili┼čim teknolojileri, ├Âzellikle de siberalan, merkezli mitlerle me┼čgul├╝z. Siberalan─▒ a├ž─▒klamak i├žin dijital k├╝t├╝phane, enformasyon otoyolu, elektronik ticaret, sanal topluluk ve dijital ekoloji gibi farkl─▒ metaforlar kullan─▒l─▒yor ve interneti farkl─▒ a├ž─▒lardan d├╝┼č├╝nebilmemizi sa─čl─▒yorlar. Dijital k├╝t├╝phane, enformasyonla dolu bir bilgisayara herhangi bir bilgisayardan herhangi bir zamanda eri┼čimi; enformasyon otoyolu, ─▒┼č─▒k h─▒z─▒nda ileti┼čim sa─člayan bir iletim ku┼ča─č─▒n─▒; elektronik ticaret, al─▒c─▒lar─▒n sat─▒c─▒larla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya geldi─či devasa bir pazar yerini; sanal topluluk, ki┼činin elektronik kat─▒l─▒m─▒n─▒ ve di─čer insanlarla bili┼čsel oldu─ču kadar duygusal da ba─člant─▒lar kurmas─▒n─▒; dijital ekoloji, birbirine ba─čl─▒ ├žok say─▒da s├Ârf├ž├╝den olu┼čan ve kendi ba┼č─▒na b├╝y├╝yen bir ekosistemin varl─▒─č─▒n─▒ anlat─▒yor. Fakat bu metaforlar, siberalan hakk─▒nda yararl─▒ imgelemler sunmalar─▒na kar┼č─▒n mitolojinin a┼čk─▒n ve moral g├╝c├╝nden yoksunlar. ├ľnemliler ama mitlerden farkl─▒lar (Mosco, 2004).

Bu ba─člamda, MoscoÔÇÖnun (2004) as─▒l dikkat ├žekti─či teknoloji tarihinde ÔÇťÔÇŽÔÇÖn─▒n sonuÔÇŁ olarak anlat─▒lan mitler. En yayg─▒nlar─▒ da tarihin sonu, co─črafyan─▒n sonu ve politikan─▒n sonu mitleri. Bu mitlerde her ┼čeyin de─či┼čti─či ve kendinden ├Âncesinin ├Ânemsizli─či savunulmakta, de─či┼čimin benzersizli─či ve ka├ž─▒n─▒lmazl─▒─č─▒ vurgulanmaktad─▒r.

Tarihin, Co─črafyan─▒n ve Politikan─▒n Sonu

Tarihin sonu denilince ilk akla gelen isim ku┼čkusuz Francis FukuyamaÔÇÖd─▒r. Fukuyama, Tarihin Sonu adl─▒ makalesini ilk kez 1989 y─▒l─▒nda yay─▒nlar. 1992ÔÇÖde makale kitapla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda konjonkt├╝r├╝n de etkisiyle tarihin sonu tezi b├╝y├╝k ilgi g├Âr├╝r. Sovyetler Birli─či ├ž├Âkm├╝┼č ve ├çin piyasa ekonomisine yana┼čmaktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla liberalizmin zaferini ilan etmek i├žin elveri┼čli bir ortam vard─▒r. FukuyamaÔÇÖn─▒n liberalizmin zaferi tezi siberalandaki mitlere de ideolojik destek sa─člar. Fakat liberal demokrasinin zaferinin konu┼čuldu─ču g├╝nlerde d├╝nya ekonomisi de b├╝y├╝k ┼čirketlerin kontrol├╝ne girmekte ve bu ┼čirketlerin politik g├╝├žleri artmaktad─▒r. Ekonomik, politik, sosyal ve k├╝lt├╝rel kararlar─▒n k├╝resel bir firma a─č─▒ taraf─▒ndan al─▒nd─▒─č─▒ bir yap─▒ olu┼čmaktad─▒r. Bu s├╝re├žte, ├Âzellikle internet etraf─▒nda olu┼čan bir iyimserlik ve g├Âz├╝ kapal─▒l─▒k vard─▒r. ─░nsanlar─▒n gelirleri, zenginlikleri, ─▒rklar─▒, cinsiyetleri aras─▒ndaki ayr─▒mlar ge├žmi┼čte kalm─▒┼č ve bunun yerini teknoloji ba─člam─▒nda olu┼čan ku┼čaklar aras─▒ b├Âl├╝nme alm─▒┼čt─▒r: Yeni teknolojileri co┼čkuyla kucaklayan gen├žler ve onu anlayamayan dinozorlar. ├ľrne─čin MIT Medya Laboratuvar─▒ÔÇÖn─▒n kurucu y├Âneticisi Nicholas Negroponte, 1995ÔÇÖta yay─▒mlanan Dijital Olmak (Being Digital) adl─▒ kitab─▒nda bilgisayarlar─▒n ├╝retti─či ve da─č─▒tt─▒─č─▒ say─▒lar─▒n maddi d├╝nyan─▒n atomlar─▒ndan ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ iddia etmektedir. Yeni dijital teknolojiler, temelde yeni bir d├╝nya yaratmaktad─▒r. Dijital olmay─▒ ├Â─črenmemiz gerekmektedir. Dijital ├ža─č, do─čal olaylar gibi inkar edilemez veya durdurulamazd─▒r. Her yeni ku┼čak kendinden ├Âncekinden daha dijital olacakt─▒r (Mosco, 2004).

Mosco (2004), ku┼čaklar aras─▒ b├Âl├╝nmenin NegroponteÔÇÖin (1995) anlat─▒s─▒nda oldu─ču gibi bir├žok bili┼čim teknolojisi mitinde temel bir yere sahip oldu─čuna dikkat ├žekmektedir. ├ľrne─čin Tapscott (1998) dijital teknolojiyle do─čup b├╝y├╝yen A─č Ku┼ča─č─▒ÔÇÖn─▒n (Net Generation) geldi─čini ve ÔÇťtarihte ilk kezÔÇŁ toplumun merkezinde yer alan bir yenilik hakk─▒nda ├žocuklar─▒n ebeveynlerinden daha bilgili oldu─čunu yazmaktad─▒r.

Negroponte (1998), eski d├╝nyan─▒n kast sisteminin siberalanda ge├žerli olmad─▒─č─▒n─▒ savunur. Bill Gates (1999) de ├ľn├╝m├╝zdeki Yol adl─▒ kitab─▒nda Adam SmithÔÇÖin ideal piyasas─▒n─▒n ger├žekle┼čmesini g├Ârmektedir. Her ┼čey farkl─▒ olacakt─▒r. Yar─▒na bir an ├Ânce ula┼čabilmek i├žin elinden geleni yapt─▒─č─▒n─▒ yazan GatesÔÇÖe (1999) g├Âre bir ┼čey ├žok a├ž─▒kt─▒r:

Gelece─če arkam─▒z─▒ d├Ânme se├žene─čimiz yok. Kimsenin teknolojinin ya┼čam─▒m─▒z─▒ de─či┼čtirip de─či┼čtirmeyece─či konusunda oy hakk─▒ yoktur. Kimse uzun vadede verimli de─či┼čimi durduramaz ├ž├╝nk├╝ pazar alan─▒, de─či┼čimi ald─▒rmadan benimser (s. 10).

─░lerleme, her ko┼čulda olaca─č─▒ i├žin, ├Ânlemeye ├žal─▒┼čmak yerine en iyi bi├žimde yararlanmam─▒z gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum (s. 11).

Asl─▒nda sona eren tarih de─čil bildi─čimiz zaman─▒n sonudur. Negroponte, Gates, Tapscott vd. yeni zaman─▒, bilgisayar ├ža─č─▒n─▒ m├╝jdelemektedir. Y─▒─č─▒nlar─▒n, s─▒n─▒flar─▒n ve g├╝c├╝n ├žat─▒┼čmas─▒n─▒n analog anlat─▒s─▒ olan tarih, yerini yeni bir dijital ba┼člang─▒ca b─▒rak─▒r (Mosco, 2004).

Tarihin sonu miti insan─▒n zamanla ili┼čkisini d├Ân├╝┼č├╝m├╝ hakk─▒ndad─▒r. Co─črafyan─▒n sonu miti ise insan─▒n mekanla ili┼čkisindeki d├Ân├╝┼č├╝m├╝ ifade eder. Bilgisayar ve ileti┼čim teknolojilerinin yak─▒nsamas─▒ sonucunda herhangi bir zamanda ve herhangi bir yerde enformasyon al─▒┼čveri┼či h─▒zl─▒ ve verimli bi├žimde yapabilmektedir. Bir de─či┼čim vard─▒r; ama The EconomistÔÇÖin ba┼č edit├Ârlerinden Frances Cairncross (1997), bu de─či┼čime mitsel bir anlam da y├╝klemektedir. Bu seferki devrim, yine bir ┼čeyin, co─črafyan─▒n, sonudur. Ard─▒ndan bu son d├╝nya bar─▒┼č─▒, su├žta kitlesel d├╝┼č├╝┼č, s├╝rt├╝nmesiz piyasalar ile ili┼čkilendirilmektedir. Yine bilgisayar─▒n temel rol├╝ vard─▒r. Kameral─▒ g├Âzetimle su├ž oranlar─▒n─▒n d├╝┼čece─čine inan─▒lmaktad─▒r. ├ťlkelerin birbirine ba─č─▒ml─▒ hale gelmesi, k├╝resel ticaretin ve yabanc─▒ yat─▒r─▒mlar─▒n artmas─▒ ile insanlar daha ├Âzg├╝r haberle┼čecekler ve d├╝nyan─▒n di─čer ucundaki insanlar─▒n d├╝┼č├╝ncelerini daha iyi anlayabileceklerdir. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ anlay─▒┼č─▒n artmas─▒ d├╝nya bar─▒┼č─▒n─▒ geli┼čtirecektir. Olaylardan daha ├žok haberdar olabilen vatanda┼člar anla┼čmazl─▒klar─▒ k─▒┼čk─▒rtan politikac─▒lar─▒n propagandalar─▒ndan daha az etkilenecektir.

├ťlkeler aras─▒ndaki s─▒n─▒rlar─▒n anlams─▒zla┼čmas─▒na benzer bir d├Ân├╝┼č├╝m kurumlar i├žin de s├Âz konusudur. Kat─▒ b├╝rokratik b├Âl├╝nmelerin yerini sanal kurulu┼člar, yatay ├Ârg├╝tlenmeler ve esnek uzmanla┼čma almaktad─▒r. Temel tema yine b├╝y├╝k ve durdurulamaz bir d├Ân├╝┼č├╝m├╝n e┼či─činde oldu─čumuzdur. Yine fiziksel olan─▒ g├Âz ard─▒ etmeye veya reddetmeye kar┼č─▒ e─čilim vard─▒r.

Politikan─▒n sonu miti ise ileti┼čim teknolojilerinin geli┼čiminin iktidar─▒ halka daha yak─▒n yapaca─č─▒n─▒ savunmaktad─▒r. Di─čer sonlu mitlerde oldu─ču gibi burada da anlat─▒lmak istenen ger├žek anlamda politikan─▒n de─čil de bildi─čimiz anlamda politikan─▒n son buldu─čudur. Yatay ├Ârg├╝tlenmeler, dikey ve kat─▒ ├Ârg├╝tlenmelerin yerini almakta, do─črudan demokrasiye ortam sa─člamaktad─▒r. S─▒n─▒flar ve ekonomik ├Ârg├╝tlenmeler geleneksel politikada kalmakta, insanlar a─čda kendilerini birey olarak ifade edebilmektedir.

E─čer bili┼čim teknolojileri hakk─▒ndaki bu mitler sadece bili┼čim teknolojilerine ve internete ├Âzg├╝ olsayd─▒ ÔÇťherkes yan─▒labilirÔÇŁ diye d├╝┼č├╝n├╝lebilir ve ├╝zerinde durmaya gerek olmayabilirdi. Ancak teknoloji tarihinde mitler olduk├ža pop├╝ler. MoscoÔÇÖya (2004) g├Âre bunun nedeni her seferinde b├╝y├╝k vaatlerle tarih sahnesine ├ž─▒kan mitleri kolektif olarak unutmam─▒z. Tarihin g├╝ncel teknolojiler hakk─▒nda bir ┼čey s├Âylemesini ve gelece─čin resmini ├žizmesini bekleyemeyiz. Ama tarih, ne zaman yeni bir teknoloji icat edilse onu takip eden mitlerle dolu. Mitlerin ge├žerlik kazanmas─▒ ve yayg─▒nla┼čmas─▒ i├žin d─▒┼čar─▒dan g├╝├žl├╝ bir bask─▒ var: Elektronik ├╝topyalardan s├Âz eden vizyonerler (┼čimdilerde kendilerine futurist, gelecek├ži, deniliyor), iyi bir hikaye arayan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, gelecekteki yeni ┼čeyle ├Âzde┼čle┼čtirilmeyi isteyen politikac─▒lar, ya┼čam─▒ d├Ân├╝┼čt├╝recek teknolojiyi pazarlamak isteyen i┼čletmeler, halkla ili┼čkiler firmalar─▒ ve reklamc─▒lar. Ama bu d─▒┼č g├╝├žlerin yan─▒nda insanlar, ya┼čad─▒klar─▒ ├ža─č─▒n biricikli─čine de inanmak istiyor. Ve b├Âylece tarih s├╝rekli tekrarlan─▒yor. Her ├Ânemli teknolojik de─či┼čimden sonra benzer tezler yineleniyor: Bu teknoloji her ┼čeyi de─či┼čtirecek. Hi├žbir ┼čey eskisi gibi olmayacak. Tarihin sonuna geldik.

MoscoÔÇÖnun (2004) belirtti─či gibi insanlar kendilerinden ├Ânceki ku┼čaklar─▒n da ayn─▒ duygular i├žinde oldu─čunu ├žo─ču zaman atl─▒yorlar. Oysa tarih, co─črafya ve politika, 1850ÔÇÖlerde de telgrafla sona ermi┼čti. Bundan birka├ž on y─▒l sonra elektri─čin ┼čehirleri ayd─▒nlatmas─▒yla tarih bir kez daha sona ermi┼č ve elektri─čin g├╝ndelik hayat i├žinde s─▒radanla┼čmas─▒yla bu da unutulmu┼čtu. Telefon bir kez daha tarihin sonunu getirmi┼č; onu yerini de zamanda, mekanda ve sosyal ili┼čkilerde k├Âkten de─či┼čimler getirme vaadinde bulunan radyo alm─▒┼čt─▒. 1950ÔÇÖlerde umutlar televizyona, 1960ÔÇÖlarda ise kablolu televizyona y├Ânelmi┼čti. Her birinde benzer mitsel ├Âr├╝nt├╝ler vard─▒.

Telgraf, Elektrik, Radyo ve Televizyon Mitleri

Telgrafla beraber mesajlar─▒n art─▒k habercilerden daha h─▒zl─▒ yol alabilmesi ileti┼čimde ├Ânemli bir s─▒├žramayd─▒. Telgraf─▒n ├Ânemini anlamak i├žin onu bug├╝nle de─čil kendinden ├Ânceki durumla kar┼č─▒la┼čt─▒rmak daha do─čru bir yakla┼č─▒m olacakt─▒r. 1840ÔÇÖlarda bir mesaj─▒n kodlanmas─▒ veya kodun ├ž├Âz├╝lmesi 15 ile 30 dakika aras─▒nda de─či┼čiyordu. Bug├╝nk├╝ anl─▒k mesajla┼čma sistemleri ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda olduk├ža uzun bir s├╝re. Fakat telgraf ├Âncesinde bir mesaj─▒n ParisÔÇÖten ToulonÔÇÖa at s─▒rt─▒nda gitmesi ├╝├ž g├╝n, posta arabas─▒yla gitmesi ise bir hafta almaktayd─▒ (Headrick, 2011).

Bu b├╝y├╝k teknolojiden etkilenenler, telgraf─▒n olaylar─▒n bilgisini h─▒zla insanlara iletece─čini ve b├Âylece yanl─▒┼č anlamalar─▒n ├Ân├╝ne ge├žilece─čini, telgraf─▒n t├╝m d├╝nyada bar─▒┼č─▒ ve uyumu ilerletece─čini yaz─▒yordu. Telgraf uluslar aras─▒nda bir sinir sistemi olacakt─▒. Sava┼člar sona erecek, bar─▒┼č─▒n krall─▒─č─▒ kurulacakt─▒. Telgraf, sanayi devriminin ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ ─▒rklar ve s─▒n─▒flar aras─▒ndaki ayr─▒mlara son verecek, toplumun uyum i├žinde birlikteli─čini sa─člayacakt─▒. Telgraf├ž─▒lar zaman─▒n kahramanlar─▒ olarak g├Âr├╝l├╝yorlard─▒. Telgraftan sonraki teknolojilerde de s─▒kl─▒kla rastlayaca─č─▒m─▒z gibi ileti┼čimdeki geli┼čmenin insanlar─▒n yaln─▒zl─▒─č─▒na son verece─či, farkl─▒ yerlerde ya┼čayan insanlar─▒ birbirine ba─člayaca─č─▒ ve evrensel insan─▒n evrensel karde┼čli─čini hayata ge├žirece─či yaz─▒l─▒yordu. T├╝m d├╝nya uluslar─▒ ya┼čamsal bir kordonla ba─čland─▒─č─▒nda eski ├Ân yarg─▒lar ve d├╝┼čmanl─▒klar son bulacak, telgraf d├╝nyadaki t├╝m uluslar aras─▒nda fikir al─▒┼čveri┼činin arac─▒ haline gelecekti.

Elektrik ise yeni ya┼čam─▒n habercisiydi. Fuarlarda yap─▒lan ayd─▒nlatma g├Âsterileri ve elektri─čin sokaklar─▒n ayd─▒nlat─▒lmas─▒nda kullan─▒lmas─▒ndan b├╝y├╝lenenler bunu yine mitsel anlat─▒mlarla ifade ediyorlard─▒. Ayd─▒nlanan sokaklar g├╝c├╝n├╝n zirvesindeki Atina ┼čehriyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒l─▒yordu. Elektri─čin a┼čk─▒nl─▒─č─▒n─▒ anlatmak i├žin kimi zaman da ─░ncilÔÇÖe ba┼čvuruluyordu. Elektrik, gecenin ve k├Ât├╝ b├╝y├╝n├╝n karanl─▒─č─▒na kar┼č─▒ bilimin iyi b├╝y├╝s├╝ olarak g├Âr├╝l├╝yordu. Elektrik, karanl─▒─č─▒ yok edecek ┼čehirlere s├╝rekli g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ getirecekti. Elektrik, o kadar devrimciydi ki onu tanr─▒lara bir meydan okuma olarak g├Ârenler vard─▒. Amat├Âr bir ┼čairin dizelerinde, elektri─čin sihirli sanat─▒n─▒ ├Â─črenen ├Âl├╝ml├╝lerin ba┼č tanr─▒ J├╝piterÔÇÖe meydan okumas─▒ anlat─▒lmaktayd─▒. D├Ânemin bilimcileri ve elektrik uzmanlar─▒ da elektri─čin mitsel ve sihirsel do─čas─▒na destek oluyorlard─▒. Edison ┼×irketiÔÇÖnin temsilcisinin BostonÔÇÖda verdi─či bir derste yapt─▒─č─▒ g├Âsteride ├Ânce ziller ├žalar, davullara vurulur. ─░zleyiciler do─čal ve do─čal olmayan sesler duyarlar. Ard─▒ndan dolap izleyicilere do─čru d├Âner. ─░zleyicilerin kar┼č─▒s─▒nda g├Âzlerinden ├že┼čitli renklerde ─▒┼č─▒klar sa├žan kafataslar─▒ vard─▒r.

Fakat elektrik de bir s├╝re sonra s─▒radanla┼č─▒r. 1880ÔÇÖde bir d├╝kkan─▒n camekan─▒nda yer alan ark ─▒┼č─▒─č─▒ kalabal─▒klar─▒ kendisine ├žekmektedir. 1885ÔÇÖte ─▒┼č─▒kland─▒r─▒lm─▒┼č bir konak kalabal─▒klar─▒ etkilemektedir. 1890ÔÇÖlarda ilk elektrikli tabelalar ortaya ├ž─▒kar. ─░nsanlar zamanla her birine ilgilerini kaybederler. Elektrik s─▒radanla┼čt─▒ktan sonra yerini yeni teknoloji mitlerine b─▒rak─▒r. Fakat elektrikle yeni tan─▒┼čan yerlerde mit yine ge├žerlidir. 1940ÔÇÖlarda elektrikle yeni tan─▒┼čan Amerikal─▒ bir k├Âyl├╝ yery├╝z├╝ndeki en muhte┼čem ┼čeyin insan─▒n kalbinde tanr─▒ sevgisine sahip olmas─▒ oldu─čunu, sonraki muhte┼čem ┼čeyin ise evindeki elektrik olmas─▒ oldu─čunu s├Âylemektedir.

Telefon da yeni bir d├╝zen getirecektir. Uzaktan al─▒┼čveri┼če olanak vererek yeni i┼č olanaklar─▒ a├žacak ve telefonla al─▒┼čveri┼č, ev i┼či y├╝k├╝n├╝ azaltt─▒─č─▒ndan ÔÇťkad─▒n k├ÂleleriÔÇŁ ├Âzg├╝rle┼čtirecektir. Strese ba─čl─▒ sinirlilik durumuna kar┼č─▒ koruyacak, ailenin g├╝venli─čini sa─člayacak, evdeki angaryalar─▒ azaltacak ve yazmay─▒ ├ža─čd─▒┼č─▒ yapacakt─▒r. Telefon ulusu kurtaracak bir cihazd─▒r; kullan─▒m─▒ t├╝ketici tercihi de─čil, iyi bir kocan─▒n veya vatanda┼č─▒n ahlaki sorumlulu─čudur. Telefon g├Âr├╝┼čmeleri, ┼ča┼čal─▒ ve zenginlik g├Âsterisi haline gelen toplant─▒lar─▒ gereksizle┼čtirecek ve telin her iki ucunda insanlar─▒n e┼čit oldu─ču bir ileti┼čim ger├žekle┼čecektir. Baz─▒lar─▒ bundan endi┼če duyarken baz─▒lar─▒ da s─▒n─▒fsal s─▒n─▒rlar─▒n ortadan kalkaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r. Ama mit her ko┼čulda ge├žerlili─čini korur: Hi├žbir ┼čey eskisi gibi olmayacak.

Telefon miti de bir s├╝re sonra yerini s─▒radanl─▒─ča b─▒rak─▒r. 1890ÔÇÖlarda telefonla tan─▒┼čanlar ondan b├╝y├╝k bir hu┼čuyla s├Âz ederken 1910ÔÇÖlarda telefon art─▒k s─▒radan bir cihazd─▒r. Ard─▒ndan teknoloji miti radyoda canlan─▒r.

RCAÔÇÖn─▒n (Radio Corporation of America) Ba┼čkan─▒ James G. HarbordÔÇÖa g├Âre radyoyu matbaayla kar┼č─▒la┼čt─▒rmak gerekiyordu ve radyonun da matbaaya benzer bir etkisi olacakt─▒. Kendinden ├Ânceki telgraf, elektrik ve telefon gibi ├ža─č─▒n─▒n mucizesiydi. Kendinden ├Ânceki mitler gibi toplumsal dayan─▒┼čma ve d├╝nya bar─▒┼č─▒na hizmet edecek bir g├╝├žt├╝. MoscoÔÇÖnun (2004) alt─▒n─▒ ├žizdi─či gibi General ElectricÔÇÖin radyoyu yery├╝z├╝nde genel ve kal─▒c─▒ bar─▒┼č─▒n bir arac─▒ olarak g├Ârmesi anla┼č─▒l─▒r bir durumdu. RCAÔÇÖn─▒n sahibiydi ve yay─▒nc─▒l─▒─č─▒n geli┼čmesinde b├╝y├╝k ├ž─▒kar─▒ vard─▒. Kablosuzun babas─▒ olarak g├Âr├╝len Guglielmo MarconiÔÇÖnin radyoyu d├╝nya bar─▒┼č─▒ i├žin bir umut olarak g├Ârmesinde de ┼ča┼č─▒lacak bir ┼čey yoktu. Fakat radyo, s─▒radan insanlar taraf─▒ndan da bar─▒┼č─▒n bir arac─▒ olarak g├Âr├╝lmekteydi. Radyonun halk─▒n siyaset├žileri do─črudan duyup de─čerlendirme yapabilmesine yard─▒mc─▒ olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu. Bunun sonucunda politika yapma bi├žimi de─či┼čecekti.

Radyonun otonom bir g├╝├ž olmas─▒ ve Amerikan k├╝lt├╝r├╝n├╝ ba┼čtan a┼ča─č─▒ de─či┼čtirmesi bekleniyordu. Radyonun benzersiz ve kendi tarihini yapan makine oldu─ču yaz─▒l─▒yordu. Radyo, e─čitimi de d├Ân├╝┼čt├╝recekti. Art─▒k her ev, Carnegie HallÔÇÖ─▒n veya Harvard ├ťniversitesiÔÇÖnin bir uzant─▒s─▒ olma potansiyeline sahipti. Bunun yan─▒nda radyo hakk─▒ndaki beklentiler son 30 y─▒ld─▒r internet hakk─▒nda yaz─▒lanlara olduk├ža benziyordu. ├ço─ču yerde gen├žlerin internetin getirdi─či k├╝lt├╝re daha h─▒zl─▒ ayak uydurdu─ču ve daha ya┼čl─▒ olanlar─▒n bocalad─▒─č─▒ dile getiriliyordu. Bilgisayar d├╝nyas─▒n─▒n hackerlar─▒ gibi radyo o─članlar─▒ (radio boys) vard─▒. Yeni teknolojiyi yetimleri kurtarmak, su├žlular─▒ yakalamak ve denizlerdeki gemileri kurtarmak i├žin kullanan radyo o─članlar─▒n─▒n kahramanl─▒klar─▒ anlat─▒l─▒yordu. Bu tip s├Âylentilerin yan─▒ s─▒ra reklamlar ve dergilerde anlat─▒lan hikayeler gen├ž erkekleri heyecanland─▒r─▒yordu. Amat├Âr radyoculu─ču hobi edinen bir gen├ž erkekler ku┼ča─č─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Al─▒c─▒lar yap─▒yor, radyo cihazlar─▒ geli┼čtiriyor, temel d├╝zeyde ulusal ve hatta uluslararas─▒ sinyal a─člar─▒ in┼ča etmeye ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. Ebeveynler ├žocuklar─▒n─▒n radyoyla me┼čgul olmas─▒ndan memnundular. MoscoÔÇÖya (2004) g├Âre g├╝n├╝m├╝z├╝n bilgisayar heveslileri ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda radyo, evrensel saf iyiyi temsil ediyordu. ─░nternetten farkl─▒ olarak radyoda ├žocuklar i├žin tehlikeli olabilecek pornografi ve ┼čiddet i├žerikli g├Âr├╝nt├╝ler, siberalan avc─▒lar─▒ yoktu.

1920ÔÇÖlerin sonlar─▒na do─čru radyonun sihri da─č─▒lmaya ba┼člar. ├ľnce ordu, daha sonra da b├╝y├╝k ┼čirketler bu yeni arac─▒n de─čerini anlam─▒┼čt─▒r. Gen├ž amat├Ârler ve e─čitimciler gibi radyo ├╝zerine kurulu ├╝topyalar─▒ olan kesimleri oyundan ├ž─▒karmak i├žin lobi faaliyetlerine giri┼čirler. Radyo, h├╝k├╝metlerin ve ┼čirketlerin ├ž─▒karlar─▒na hizmet edecek ┼čekilde d├Ân├╝┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Televizyon ise sahneye iki kez ├ž─▒kacakt─▒. ─░lki 1950ÔÇÖlerdeydi. Radyodaki hayalleri tekrar g├╝ndemdeydi: Demokrasi, d├╝nya bar─▒┼č─▒, sosyal uyum, e─čitimle kitlelerin d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi. E─čitimdeki ├Â─čretmen yetersizli─či ve yoksullara eri┼čim s─▒k─▒nt─▒s─▒ gibi sorunlar─▒n televizyonla a┼č─▒labilece─čine inan─▒l─▒yordu. Ayr─▒ca televizyonun en b├╝y├╝k ├╝st├╝nl├╝─č├╝ e─čitime g├Ârsel y├Ântemleri ve teknikleri katarak e─čitimi daha e─členceli ve ilgi ├žekici yapacak olmas─▒yd─▒. Hatta Colgate ├ťniversitesi rekt├Âr├╝ne g├Âre televizyon, tu─čla ve har├žtan yap─▒lan s─▒n─▒flar─▒yla bi├žimsel ├╝niversitelerin gereklili─čini de sorgulatt─▒racakt─▒. Devlet adamlar─▒n─▒n uluslararas─▒ g├Âr├╝┼čmelerde sergileyecekleri imajlar─▒ ve dostane jestlerinin televizyondan g├Âsterilmesi d├╝nya bar─▒┼č─▒na katk─▒da bulunacakt─▒. Art─▒k bir televizyon ├Âncesi ├ža─č vard─▒, bir de televizyon sonras─▒ ├ža─č. Daha ├žok ileti┼čim insanlar─▒ hem kendi uluslar─▒ hem de d├╝nya i├žin daha iyi vatanda┼člar yapacakt─▒. Yabanc─▒ olan ┼čeyler kaybolacakt─▒. Salonunuzdaki televizyondan size seslenen biri ne kadar yabanc─▒ olabilirdi ki?

Televizyon, ├ža─č─▒n sihirbaz─▒yd─▒. Amerikal─▒ din adamlar─▒ da televizyonda b├╝y├╝k potansiyel g├Âr├╝yorlard─▒. Radyo o─članlar─▒nda oldu─ču gibi televizyon da gen├žlere yeni f─▒rsatlar sunuyordu. Televizyon, ├žocuklar─▒ sihirli bir hal─▒n─▒n ├╝zerine koyacak ve ├žocuklar kablosuz olarak d├╝nyan─▒n herhangi bir yerini g├Ârebileceklerdi. Televizyon, bilimsel zihne sahip olan veya ara┼čt─▒rma ve g├Âsteri yetene─či olan gen├žlere bir cennet vaadinde bulunuyordu.

T├╝m bu iyimserli─če ra─čmen televizyon daha ├žok radyonun g├Âr├╝nt├╝l├╝ devam─▒ olarak g├Âr├╝lmekteydi. Kablolu televizyonun vaatleri ise internetinkilere ├žok benziyordu. Kablolu televizyoncular da ÔÇťenformasyon otoyoluÔÇŁnun gereklili─čine inan─▒yorlard─▒. 1960ÔÇÖlarda otomobil trafi─čini iyile┼čtirmek ve modernle┼čtirmek i├žin ├Ânemli s├╝bvansiyonlar sa─članm─▒┼čt─▒. 1970ÔÇÖlerde de enformasyonun ve fikirlerin al─▒┼čveri┼čini iyile┼čtirmek i├žin benzer bir ulusal taahh├╝t talep ediliyordu. E─čitim vaadi yine ├Ân plandayd─▒. William Paterson College, kablolu televizyondan doktorlara takviye kursu vermeyi planl─▒yordu. Ayr─▒ca kablolu televizyonun sundu─ču ├žift y├Ânl├╝ ileti┼čim sayesinde ├Â─čretmenler engelli ve evden ├ž─▒kamayan ├žocuklara uzaktan e─čitim verebilecekti. Yolda harcanan zaman─▒n azalmas─▒ ├Â─čretmenlerin daha ├žok ├Â─črenciye eri┼čebilmesini sa─člayacakt─▒. Vatanda┼člar, h├╝k├╝met yetkilileriyle do─črudan ileti┼čime ge├žebileceklerdi. Sokaklar─▒n ve d├╝kkanlar─▒n merkezi bir yerden g├Âzetlenmesi su├ž oranlar─▒n─▒ azaltacakt─▒.

Bili┼čim Hizmeti

K─▒sacas─▒, 150 y─▒ld─▒r hep bir ┼čeylerin sona erdi─či ve yeni bir ├ža─čda oldu─čumuz s├Âyleniyor. MoscoÔÇÖnun (2004) belirtti─či gibi bu mitlerin iki y├Ân├╝ var. Mitler, topluluk ve demokrasi i├žin ger├žek bir arzuyu ifade ediyorlar. Bu hikayelere inanmak istedi─čimiz i├žin inand─▒k. Fakat di─čer yandan mitlerin gizledikleri vard─▒. Teknoloji farkl─▒ s─▒n─▒flar─▒n ├ž─▒kar ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒ ortadan kald─▒ramazd─▒ ama mitler teknolojiyi siyaset d─▒┼č─▒na iterek sermayenin bir avu├ž ┼čirketin elinde yo─čunla┼čmas─▒n─▒, bu ┼čirketlerin artan g├╝c├╝n├╝ ve metala┼čmay─▒ gizlediler. ├ľrne─čin NegroponteÔÇÖnin, ABD Temsilciler Meclisi Ba┼čkan─▒ Newt GingrichÔÇÖe yazd─▒─č─▒ a┼ča─č─▒daki mektuba bakal─▒m:

Sevgili News,

Dijital ├ža─č i├žin verdi─čin deste─či derinden takdir ediyoruz. Atom d├╝nyas─▒ndan bitlerin d├╝nyas─▒na ge├žerken bu devrimin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ (belki 10,5 ├Âl├že─činde toplumsal de─či┼čim) a├ž─▒klayacak sizin gibi liderlere ihtiya├ž var. Alvin ve Heidi Toffler, m├╝kemmel dan─▒┼čmanlar; onlar─▒ dinlemeniz sizin yarar─▒n─▒zad─▒r. K├╝resel enformasyon altyap─▒s─▒, di─čer uluslar─▒n telekom├╝nikasyonlar─▒n─▒ serbestle┼čtirme ve ├Âzelle┼čtirmelerine yard─▒mc─▒ olmak (zorlamak diye okuyun) i├žin, ├žok partili i┼čbirli─čine ihtiya├ž duyuyor. Bilgi ├ža─č─▒n─▒ yaymak i├žin d├╝nyaya ula┼čt─▒k├ža insanlar sizi dinleyecektir.

Mektup kutsal bir c├╝mleyle (ÔÇťAtom d├╝nyas─▒ndan bitlerin d├╝nyas─▒na ge├žerkenÔÇŁ) ba┼člamaktad─▒r. Ard─▒ndan eserleri mitsel masallarla dolu peygamberlerin (ÔÇťAlvin ve Heidi TofflerÔÇŁ) ad─▒n─▒ anmaktad─▒r. En son c├╝mle de GingrichÔÇÖin kutsal misyonuna de─činmektedir. Fakat Mosco (2004) as─▒l olarak ondan ├Ânceki c├╝mleye dikkati ├žeker. Negroponte, di─čer uluslar─▒n telekom├╝nikasyonlar─▒n─▒ serbestle┼čtirme ve ├Âzelle┼čtirmelerine yard─▒mc─▒ olmaktan hatta zorlamaktan bahseder. Tarihin, co─črafyan─▒n ve politikan─▒n bitti─či yerde neoliberalizm ba┼člamaktad─▒r. (Bizdeki Telekom ├Âzelle┼čtirmesinde de bir├žok insan daha h─▒zl─▒ ve kaliteli internet arzusuyla ├Âzelle┼čtirmeyi desteklemi┼č; kamu kurumundan hizmet alan vatanda┼č olmak yerine m├╝┼čteri olmay─▒ tercih etmi┼čti. Sonu├ž ortadaÔÇŽ)

Teknoloji mitlerinin vaatlerinin ger├žekle┼čmemesi s├Âz konusu teknolojilerin toplumsal etkilerinin olmad─▒─č─▒ anlam─▒ ta┼č─▒mamal─▒d─▒r. Mosco (2004) teknolojinin toplumsal etkisinin mitsel d├Ânem sona erdikten ve teknoloji s─▒radanla┼čt─▒ktan sonra ├žok daha b├╝y├╝k oldu─čunu vurgulamaktad─▒r. Elektri─čin caddeleri ayd─▒nlatt─▒─č─▒, su├žu ortadan kald─▒raca─č─▒n─▒n, d├╝nyaya bar─▒┼č ve uyum getirece─činin konu┼čuldu─ču g├╝nler sona erdikten sonra elektrik insanlar─▒n ya┼čam─▒n─▒ de─či┼čtirmeye ve toplumu yeniden ├Ârg├╝tlemeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. ─░nsanlar elektri─či tek ba┼č─▒na bir harikuladelik olarak de─čil de toplumdaki di─čer g├╝├žlere yard─▒mc─▒ olarak g├Ârmeye ba┼člad─▒klar─▒nda elektrik ola─čan├╝st├╝ bir g├╝├ž haline gelmi┼čtir. Evlerdeki ve i┼čyerlerindeki ayr─▒k jenerat├Ârler b─▒rak─▒l─▒p elektrik bir kamu hizmeti olarak g├Âr├╝lmeye ba┼čland─▒─č─▒nda toplum ger├žek anlamda yeni bir g├╝ce eri┼čebilmi┼čtir. Ancak burada temel sorun mitlerin gizledi─či, daha ├Ânce sahne arkas─▒nda olan ve geli┼čen g├╝├žlerin bu s─▒radanl─▒k d├Âneminde teknolojinin geli┼čiminde ve ne i├žin kullan─▒laca─č─▒ hakk─▒nda daha belirleyici olabilmeleridir.

Bili┼čim teknolojileri de benzer bir yol takip edecek gibi g├Âr├╝n├╝yor. Google Brain projesinin kurucular─▒ndan ve ┼ču anda BaiduÔÇÖnun yapay zeka b├Âl├╝m├╝n├╝n ba┼č─▒nda olan Andrew Ng, yapay zekay─▒ yeni elektrik olarak tan─▒ml─▒yor (https://www.youtube.com/watchv=21EiKfQYZXc&t=33m27s) ve a├ž─▒k├ža b├╝y├╝k ┼čirketlerin bir├žok ├╝r├╝n├╝, ├╝r├╝n├╝n kendisinden bir gelir elde etmek i├žin de─čil veri toplamak i├žin piyasaya s├╝rd├╝─č├╝n├╝, veriyi ba┼čka bir ├╝r├╝nde paraya d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝klerini s├Âyl├╝yor. Bir di─čer deyi┼čle veri, g├╝n├╝m├╝zdeki yapay zeka ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n yak─▒t─▒. Dolay─▒s─▒yla en ├žok kullan─▒c─▒ verisine sahip olan ┼čirketlerin yapay zeka ara┼čt─▒rmalar─▒nda da bir ad─▒m ├Ânde olmalar─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ de─čil. Art─▒k ki┼čisel verilerde mahremiyeti de a┼čan bir durum var.

Bu nedenle, veri miktar─▒n─▒ inan─▒lmaz boyutlarda art─▒racak olan D├Ârd├╝nc├╝ Sanayi Devrimi ve Nesnelerin ─░nterneti gibi hikayelerin pe┼čine tak─▒lmadan ├Ânce verinin ├Ânemini ak─▒ldan ├ž─▒karmamak gerekiyor. Douglas HillÔÇÖin The Challenge of the Computer Utility adl─▒ kitab─▒nda tart─▒┼čt─▒─č─▒ bilgisayar sistemlerinin bir hizmet olarak d├╝zenlenmesi d├╝┼č├╝ncesinin yak─▒n zamanda hayata ge├žirilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum. Elektrik ve su hizmeti gibi bili┼čim ve yapay zeka hizmeti sunulacak. Bu hizmetler, toplumda var olan e┼čitsizlikleri daha da derinle┼čtirecek bi├žimde mi olacak yoksa insanlar─▒n bili┼čim hizmetlerine e┼čit olarak eri┼čebildi─či e┼čitlik├ži bir toplumun temellerini mi atacak? Gelece─čin nas─▒l olaca─č─▒nda verinin m├╝lkiyeti belirleyici bir parametre olacak. Verinin vatanda┼člarca kontrol edildi─či ve belirli sorumluluklar─▒ yerine getiren giri┼čimcilerin ara┼čt─▒rmas─▒na a├ž─▒k, ortak bir zenginlik olarak ele al─▒nmas─▒ Google, Facebook, Amazon, Apple ve Microsoft gibi tekellerin tasarlad─▒─č─▒ndan daha e┼čitlik├ži bir d├╝nyaya g├Ât├╝recektir.

Kaynaklar

Armstrong, K. (2005). Mitlerin K─▒sa Tarihi.(├žev. Dilek ┼×endil). ─░stanbul: Merkez Kitaplar.

Cairncross, F. (1997). The Death of Distance. Harvard Business School Press.

Gates, B. (1999). ├ľn├╝m├╝zdeki yol. Arkada┼č Kitabevi.

Headrick, D. (2011). Optik Telgraf. Crowley, D. ve Heyer, P.(ed.), ─░leti┼čim Tarihi,(├çev. Berkay Ers├Âz), Ankara: Siyasal Kitabevi.

Levi-Strauss, C. (2013). Mit ve Anlam, ├çev. G├Âkhan Yavuz, ─░stanbul: ─░thaki Yay─▒nlar─▒.

Mosco, V. (2004). The Digital Sublime: Myth, power, and cyberspace. Mit Press.

Negroponte, N. (1995). Being Digital. Knopf

Negroponte, N. (1998). Beyond digital. Wired, December: 288.

Tapscott, D. (1998). Growing Up Digital: The Rise of the Net Generation. McGraw-Hill.

Winepak & Flatpak Nedir? Nas─▒l Kurulur?

Flatpak: GNOME Project taraf─▒ndan geli┼čtirilen yeni bir paket format─▒. XDG-App olarak biliniyor. AppImage ve Ubuntu'nun Snap paketine bir alternatif. Winepak: Microsoft Windows uygulamalar─▒n─▒ Wine ile kullanabilmenizi sa─člayan bir Flatpak deposudur. WinepakÔÇÖin amac─▒, uygulamalar─▒n kurulup ├žal─▒┼čabilmesini sa─člamak. Wine, kendi ba┼č─▒na zaten bu i┼člemi yapabiliyorken WinepakÔÇÖin ne fark─▒ var?

Disk b├Âl├╝mleri parolas─▒z nas─▒l a├ž─▒l─▒r?

Disk b├Âl├╝mlerini parola sormadan tek t─▒kla a├žmak isterseniz, kendim test etti─čim ve uygulad─▒─č─▒m alttaki y├Ântemi uygulay─▒n. Bu y├Ântem Archman da─č─▒t─▒m─▒nda denendi, Arch ve Arch tabanl─▒ di─čer da─č─▒t─▒mlarda da ge├žerli oldu─čunu tahmin ediyorum. U├žbirimi a├ž─▒n, ├Ânce su komutunu girin, ard─▒ndan alttaki komutu girin, (┬áleafpad yazan yeri kendi metin edit├Âr├╝n├╝zle de─či┼čtirin). sudo leafpad┬á/usr/share/

June 18, 2018

Total War: WARHAMMER 2 LinuxÔÇÖe Geliyor

Ge├žti─čimiz sene TotalWarÔÇÖ─▒n resmi sitesinde yap─▒lan a├ž─▒klamay─▒ Total War: WARHAMMER II LinuxÔÇÖe Gelecek Mi?┬ába┼čl─▒kl─▒ bir yaz─▒yla payla┼čm─▒┼čt─▒k. Bir sene gecikmeyle de olsa Feral InteractiveÔÇÖin Twitter hesab─▒ndan k─▒sa s├╝re ├Ânce oyunla ilgili a├ž─▒klama yap─▒ld─▒. Feral Interactive, Total War: WARHAMMER 2'nin Linux ve macOSÔÇÖa bu y─▒l i├žinde gelece─čini s├Âyledi. Ne varsa Feral InteractiveÔÇÖde var.

June 17, 2018

My Raspberry Pi Home Server

Bayram iznini f─▒rsat bilip Raspberry Pi ile Webserver kurdum.

Birde f─▒rsat─▒ ka├ž─▒rmay─▒p┬á Raspberry Pi ├╝zerinde Qmail derledim.

E-postalar─▒ Relay iznim olan ba┼čka bir smtp server ├╝zerinden g├Ânderiyorum (┼×imdilik)

Qmail demek emek demek. i┼či kayna─č─▒ndan ├Â─črenmek demek.

─░┼čte Raspi Server burada ÔÇô>> http://raspitr.nsupdate.info/

Birde Bulut Pi K─▒sm─▒ var tabiki ÔÇô>> http://bulutpi.nsupdate.info/

Birde Son olarak Web istatistiklerimiz ÔÇô>> http://raspitr.nsupdate.info/webalizer/

G├Âr├╝n├╝┼če G├Âre D├╝nyan─▒n heryerinden Ziyaret├žilerim var ┬á ­čść ­čść ­čść

Fail2Ban Report

Fail2ban Nedir

Fail2Ban server/sunucular─▒m─▒z─▒ ─░zinsiz eri┼čim ( Sald─▒rgan/Hacker ) gibi tehditlerden korumak i├žin kulland─▒─č─▒m─▒z ┼čahane ara├žt─▒r.

Kurulum

apt-get install fail2ban

 

Default olarak gelen yap─▒land─▒rma yeterlidir. Ama Serverinize ├Âzel sipesifik yap─▒land─▒rmalar─▒n─▒z varsa yap─▒ld─▒rmay─▒ ├Âzelle┼čtirmek gerekebilir.

Fail2Ban Report

Kullanmak isterseniz ┼č├Âyle bir web aray├╝z var

https://github.com/a-lang/F2B-Report

Ban bilgilerini eposta olarak almak.

Ben sadece belirli zamanlarda mail olarak bilgilendirilmeyi istedim.

Bunu i├žin crontab ve bir script kullanaca─č─▒z.

├ľncelikle log dosyalar─▒n─▒n tutulaca─č─▒ dizini olu┼čtural─▒m.

mkdir -p /media/backups/logs/

Beti─čimizi kaydedelim.

nano /opt/scripts/f2ban_log.sh
chmod +x /opt/scripts/f2ban_log.sh

Script i├žeri─či

E-posta adresinizi set etmeyi unutmay─▒n─▒z.

Script i├žerik bu ┼čekildedir.
#!/bin/bash

# Weekly Fail2Ban Report
# Be sure to sudo chmod +x script_name.sh to make it executable

FAIL2BAN_PATH="/var/log/fail2ban*"
LOGFILE="/media/backups/logs/$(date +%m%d%Y)_Fail2Ban_Report.log"
MAILTOADDRESS="someones-email@email.com"
SUBJECT="$HOSTNAME Weekly Fail2Ban Report"

echo $(date +%m/%d/%Y) > $LOGFILE
echo '' >> $LOGFILE
echo '' >> $LOGFILE
echo '' >> $LOGFILE
echo 'Most frequently banned IP addresses'  >> $LOGFILE
echo '  Count IP Address' >> $LOGFILE
echo '_______________________________________' >> $LOGFILE
# show only the most problomatic IP Addresses
zgrep -h "Ban " $FAIL2BAN_PATH* | awk '{print $NF}' | sort | uniq -c  | sort -n | tail | sort -nr  >> $LOGFILE

echo '' >> $LOGFILE
echo '' >> $LOGFILE
echo '' >> $LOGFILE
echo '' >> $LOGFILE
echo 'All banned IP addresses with service type'  >> $LOGFILE
echo '' >> $LOGFILE
echo '_______________________________________' >> $LOGFILE
# Show what service the IP was banned from and how many times for all log files including rotated
# Sorts from high to low (using sort -nr) to sort low to high replace -nr with -n
# To not use WILDCARD (*), you much change from {print $11,$9} to {print $10,$8}
# SAMPLE OUTPUT
#      1 XXX.71.214.66 [ssh-iptables]
#      1 XXX.62.36.219 [sendmail]
#      2 XX.165.195.40 [vsftpd]
grep "Ban " $FAIL2BAN_PATH* | awk -F[\ \:] '{print $11,$9}' | sort | uniq -c | sort -nr  >> $LOGFILE

# EMail File after completion (wait 10 seconds to finish writing log first)
sleep 10
mail -s "$SUBJECT" "$MAILTOADDRESS" < $LOGFILE

 

Son olarak her saat ba┼č─▒nda eposta g├Ândermesi i├žin Cron g├Ârevini ekleyelim.

crontab -e

00 * * * * /opt/scripts/f2ban_log.sh

 

├ľrnek bir Rapor.

Most frequently banned IP addresses
  Count IP Address
_______________________________________
     17 103.89.90.110
     15 103.99.1.142
     12 58.218.198.173
      9 61.177.172.86
      7 61.177.172.97
      6 58.218.198.151
      5 89.248.173.179
      4 61.177.172.31
      4 61.177.172.20
      4 218.65.30.25




All banned IP addresses with service type

_______________________________________
     17 103.89.90.110 [ssh]
     15 103.99.1.142 [ssh]

     12 58.218.198.173 [ssh]
      9 61.177.172.86 [ssh]
      7 61.177.172.97 [ssh]
      6 58.218.198.151 [ssh]
      5 89.248.173.179 [ssh]
      4 61.177.172.31 [ssh]
      4 61.177.172.20 [ssh]
      4 218.65.30.25 [ssh]
      4 173.82.212.236 [ssh]
      3 94.19.208.75 [ssh]
      3 5.188.10.156 [ssh]
      3 103.210.135.136 [ssh]
      3 103.207.39.30 [ssh]
      2 83.166.242.171 [ssh]
      2 80.211.236.46 [ssh]
      2 70.90.114.49 [ssh]
      2 218.156.85.17 [ssh]
      2 178.62.34.165 [ssh]
      2 137.74.237.192 [ssh]
      2 111.7.177.239 [ssh]
      2 109.248.9.9 [ssh]
      1 94.177.235.60 [ssh]
      1 92.46.36.240 [ssh]
      1 91.121.226.96 [ssh]
      1 80.211.251.127 [ssh]
      1 68.64.160.198 [ssh]
      1 62.210.192.216 [ssh]
      1 61.70.66.174 [ssh]
      1 61.222.250.252 [ssh]
      1 61.216.44.160 [ssh]
      1 61.188.189.7 [ssh]
      1 60.190.104.228 [ssh]
      1 59.45.170.163 [ssh]
      1 59.147.38.86 [ssh]
      1 58.123.212.180 [ssh]
      1 5.196.162.100 [ssh]
      1 51.254.249.138 [ssh]
      1 51.15.255.0 [ssh]
      1 49.159.105.164 [ssh]
      1 42.7.26.91 [ssh]
      1 41.59.225.121 [ssh]
      1 41.41.75.173 [ssh]
      1 41.33.188.147 [ssh]
      1 223.111.200.186 [ssh]
      1 221.13.67.73 [ssh]
      1 217.61.96.201 [ssh]
      1 212.237.45.247 [ssh]
      1 212.237.41.167 [ssh]
      1 206.189.68.148 [ssh]
      1 199.195.254.118 [ssh]
      1 188.32.87.35 [ssh]
      1 185.8.49.52 [ssh]
      1 185.244.25.211 [ssh]
      1 185.200.117.27 [ssh]
      1 176.220.131.113 [ssh]
      1 167.114.13.150 [ssh]
      1 159.65.103.37 [ssh]

 

 

Faydal─▒ olmas─▒ dile─čiyle.

G├Âr├╝┼č ve ele┼čtirilerinizi bekleriz.

Kaynak: https://www.mopar4life.com/fail2ban-weekly-report-script/

June 16, 2018

Qreator Nedir? Nas─▒l Kurulur?

Qreator, kendi QR kare kodlar─▒n─▒z─▒ farkl─▒ ┼čekillerde olu┼čturabilmenizi sa─člayan, kullan─▒m─▒ ├žok kolay olan bir yaz─▒l─▒md─▒r.┬á QreatorÔÇÖ─▒n aray├╝z├╝nde g├Ârd├╝─č├╝n├╝z gibi Co─črafi Konum, Kablosuz A─č, Kartvizit, Metin, Telefon g├Âr├╝┼čmesi ve mesajla┼čma, Yerimi i├žin QR kare kodlar─▒ olu┼čturabilirsiniz. Qreator Kurulumu Nas─▒l Yap─▒l─▒r? QreatorÔÇÖ─▒ kurmak i├žin a┼ča─č─▒daki komutlar─▒ terminalde ├žal─▒┼čt─▒r─▒n.

June 15, 2018

UbuntuÔÇÖda TrackMania Nations Forever'─▒ Oynayabilirsiniz

2008 y─▒l─▒nda ├ž─▒kan TrackMania Nations Forever oyunu, SteamÔÇÖde sadece WindowsÔÇÖu destekliyor. Fakat TrackMania Nations ForeverÔÇÖ─▒ Wine ile Linux ve macOSÔÇÖta Ubuntu Snap sayesinde oynayabilirsiniz. Kelimenin tam anlam─▒yla ├╝cretsiz bir oyun olan TrackMania Nations Forever size e─členceli ve ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ pistler ├╝zerinde tek ba┼č─▒n─▒za veya di─čer oyuncularla birlikte dudak u├žuklatan h─▒zlarda yar─▒┼čma

June 14, 2018

RedHat/CentOS Bonding Yap─▒land─▒rmas─▒ (LACP ve LACP Olmadan)

Bonding nedir.? : Birden fazla ethernet aray├╝z├╝n├╝ birle┼čtirme i┼člemidir. Network teaming de denebilir. ┼×├Âyle ki birden fazla network kart─▒n─▒n tek network kart─▒ gibi davranmas─▒ kartlardan birinin ba─člant─▒s─▒n─▒n kopmas─▒ durumunda di─čer kart ├╝zerinden kesintisiz bir ┼čekilde ba─člant─▒n─▒n devam etmesi i┼člemidir. LACP nedir.? : Ether Channel iki protokol ile yap─▒l─▒r. Bunlardan birincisi cisco protokol├╝ olan PAgP(Port Aggregation...

Continue Reading

June 13, 2018

SFTP Kurulum ve Yap─▒land─▒rmas─▒ on Ubuntu

SFTP nedir.? : Secure FTP, yani SFTP, SSH kullanarak dosya transferi yapan bir dosya aktar─▒m protokol├╝d├╝r. SSHÔÇś─▒n sa─člad─▒─č─▒ g├╝venlik ├Âzellikleri, FTPÔÇśden farkl─▒ olarak SFTPÔÇśyi g├╝venli hale getirir.FTPÔÇśnin RSA ile g├╝├žlendirilmi┼č halidir. ─░lk olarak tabi OpenSSH paketi kurulu olmas─▒ gerekiyor. E─čer kurulu de─čilse a┼ča─č─▒daki komutla kurulum yapabilirsiniz. > sudo apt install openssh-server -y Ard─▒ndan ftp kullan─▒c─▒lar─▒...

Continue Reading

June 12, 2018

OpenStack Ansible Network Configuration, Bonding, Mtu, Vlan, Br-vlan, Br-vxlan ÔÇô Ubuntu 16.04

─░lk ├Ânce a┼ča─č─▒daki komutla apt reposunu g├╝ncelleyin. > apt update Ard─▒ndan ÔÇťbridge-utilsÔÇŁ paketini sisteme kurun. > apt install bridge-utils Daha sonra ÔÇť/etc/network/interfacesÔÇŁ dosyas─▒n─▒ a┼ča─č─▒daki gibi yap─▒land─▒rabilirsiniz. Tabi siz kullanaca─č─▒n─▒z ┼čekilde yap─▒land─▒rabilirsiniz. Ben a┼ča─č─▒daki ├Ârnekte hem bonding, hem vlan, hem bridge vlan, hem bridge vxlan, hem de mtu size olarak jumbo frame kulland─▒m. Ayr─▒ca nfs ve...

Continue Reading

June 11, 2018

SistemLinux.Org - 6 Ya┼č─▒nda

SistemLinuxÔÇÖu a├žmadan ├Ânce Linux ile ilgili bilgileri, ihtiyac─▒m olursa diye genelde ODT d├Âk├╝manlar─▒ olarak kaydedip bilgisayar─▒mda tutuyordum. LinuxÔÇÖu kullanmaya ba┼člad─▒─č─▒mdan beri bu topluluk i├žin elimden geldi─čince ben de bir ┼čeyler yapmak istiyordum. Bir s├╝re sonra bu bilgileri bilgisayarda tutmak yerine blog a├ž─▒p orada payla┼čma fikri daha cazip geldi. Bu sayede hem ODT d├Âk├╝manlar─▒yla

Vim Nedir? Nas─▒l Kurulur?

Vim bir metin d├╝zenleyicidir. Bram Moolenaar taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č ve ilk olarak 1991 y─▒l─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Komut sat─▒r─▒nda ve kullan─▒c─▒ aray├╝z├╝nde ├žal─▒┼čacak ┼čekilde tasarlanm─▒┼čt─▒r. Vi metin d├╝zenleyici temel al─▒narak geli┼čtirilmi┼čtir. Vim Kurulumu Nas─▒l Yap─▒l─▒r? VimÔÇÖin g├╝ncel s├╝r├╝m├╝n├╝ kurmak i├žin a┼ča─č─▒daki komutlar─▒ terminalde s─▒ras─▒yla ├žal─▒┼čt─▒r─▒n. sudo add-apt-repository ppa:jonathonf/

June 10, 2018

Scribus Nedir? Nas─▒l Kurulur?

Scribus, ├Âzg├╝r ve ├╝cretsiz bir masa├╝st├╝ yay─▒nc─▒l─▒k yaz─▒l─▒m─▒. PDF ve Postscript bi├žiminde dosyalar elde etmeye y├Ânelik olarak ticari seviyede kullan─▒lmaktad─▒r. scribus: 1.4.x s├╝r├╝m├╝ scribus-ng: 1.5.x geli┼čtirme s├╝r├╝m├╝ scribus-trunk: svn deposunun oldu─ču s├╝r├╝m Scribus Kurulumu Nas─▒l Yap─▒l─▒r? ScribusÔÇÖu kurmak i├žin a┼ča─č─▒daki komutlar─▒ terminalde ├žal─▒┼čt─▒r─▒n. Kurmak istedi─činiz s├╝r├╝me g├Âre

Gksu yerine Pkexec

Dosya veya yaz─▒l─▒mlar─▒ Root hesab─▒yla a├žma imkan─▒ buldu─čumuz Gksu yaz─▒l─▒m─▒ bilindi─či gibi g├╝venlik riski ta┼č─▒mas─▒ nedeniyle taban da─č─▒t─▒mlar─▒n depolar─▒ndan kald─▒r─▒ld─▒. Benim gibi zaman─▒n─▒n ├žo─čunu Root hesab─▒yla ge├žirenler i├žin bu ├╝z├╝c├╝ bir durum olsa da g├╝venlik gibi ├žok ├Ânemli bir konuda al─▒nan bu karar─▒ takdirle kar┼č─▒l─▒yoruz. "┼×imdi ne yapaca─č─▒z, bunun alternatifi yok mu" diye aray─▒┼č i├žine

Ubuntu 16.04 Bonding Yap─▒land─▒rmas─▒ (LACP ve LACP Olmadan)

Bonding nedir.? : Birden fazla ethernet aray├╝z├╝n├╝ birle┼čtirme i┼člemidir. Network teaming de denebilir. ┼×├Âyle ki birden fazla network kart─▒n─▒n tek network kart─▒ gibi davranmas─▒ kartlardan birinin ba─člant─▒s─▒n─▒n kopmas─▒ durumunda di─čer kart ├╝zerinden kesintisiz bir ┼čekilde ba─člant─▒n─▒n devam etmesi i┼člemidir. LACP nedir.? : Ether Channel iki protokol ile yap─▒l─▒r. Bunlardan birincisi cisco protokol├╝ olan PAgP(Port Aggregation...

Continue Reading

June 08, 2018

Mustafa Akg├╝l ├ľzg├╝r Yaz─▒l─▒m Yaz Kamp─▒ [2018]

Linux Kullan─▒c─▒lar─▒ Derne─či ve Bolu Abant ─░zzet Baysal ├ťniversitesiÔÇÖnin organizasyonunu ├╝stlendi─či etkinlikte, farkl─▒ alanlarda, farkl─▒ bilgi d├╝zeylerine hitap eden paralel s─▒n─▒flarda ger├žekle┼čtirilen e─čitimlere kat─▒l─▒m ├╝cretsizdir. Kat─▒l─▒mc─▒lardan yaln─▒zca kendi yol/konaklama/yemek masraflar─▒n─▒ kar┼č─▒lamalar─▒ beklenmektedir. E─čitimlerde kontenjan s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Ba┼čvurularda ├Âncelik

Total War Saga: Thrones of Britannia LinuxÔÇÖe Geldi

Sizlere daha ├Ânce duyurusunu yapt─▒─č─▒m─▒z Total War Saga: Thrones of BritanniaÔÇÖn─▒n Mac ve Linux s├╝r├╝m├╝ ├ž─▒kt─▒. [update title="Total War Saga: Thrones of Britannia Hakk─▒nda" icon="info-circle"]Y─▒l MS 878. D├Ârt yan─▒n─▒ d├╝┼čmanlar sarm─▒┼č ─░ngiliz kral─▒ B├╝y├╝k Alfred, Edington MuharebesiÔÇÖnde destans─▒ bir savunma g├Âsterdi ve Viking istilas─▒n─▒n b─▒├ža─č─▒n─▒ k├Âreltti. H─▒rpalanan ancak k─▒r─▒lmayan Nors

June 07, 2018

Ubuntu JWM g├╝ncellendi

Ubuntu JWM'nin bu s├╝r├╝m├╝ mevcut s├╝r├╝m├╝n g├╝ncellenmi┼č halidir. ├ľyle g├Âr├╝n├╝yor ki, Ubuntu tabanl─▒ ├ž─▒kard─▒─č─▒m ve g├╝ncelledi─čim son s├╝r├╝m olabilir, ├ž├╝nk├╝ Systemback yaz─▒l─▒m─▒n─▒n geli┼čimi durduruldu. G├╝ncellemi┼č oldu─čum bu s├╝r├╝m 2021 y─▒l─▒n─▒n d├Ârd├╝nc├╝ ay─▒na kadar desteklenmeye devam edecek... Yap─▒lan de─či┼čiklikler ┼čunlard─▒r: -G├Âr├╝n├╝mde ten rengini hakim k─▒ld─▒m. -Arka plan resmini Pcmanfm dosya

LinuxÔÇÖte ─░nternet H─▒z Testi Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

─░nternet h─▒z testi denince akl─▒n─▒za ilk gelen b├╝y├╝k ihtimalle OoklaÔÇÖn─▒n SpeedtestÔÇÖi olmu┼čtur. Hem mobilden hem de masa├╝st├╝ uygulamas─▒ olarak kullanabilece─činiz SpeedtestÔÇÖi LinuxÔÇÖte de kullanabilmek son derece kolay.┬á SpeedTest-CLI, Python ile yaz─▒lm─▒┼č ve Speedtest.NetÔÇÖi kullanarak internet ba─člant─▒ h─▒z─▒n─▒z─▒ test etmenizi sa─čl─▒yor. ─░smindeki CLIÔÇÖden de anlayaca─č─▒n─▒z gibi terminalde

June 06, 2018

LAMP Nedir? Nas─▒l Kurulur?

LAMP (Linux, Apache, MySQL, PHP/Perl/Python) sayesinde dinamik web siteleri ve web uygulamalar─▒ geli┼čtirebilirsiniz. LAMPÔÇÖin bu kadar pop├╝ler olmas─▒n─▒n nedeni, tamamen ├╝cretsiz ve a├ž─▒k kaynak olmas─▒ndan kaynaklan─▒yor. LAMPÔÇÖin g├╝zel yanlar─▒ndan biri de di─čer bir├žok ├╝cretsiz ve a├ž─▒k kaynak yaz─▒l─▒m paketleriyle birle┼čtirilebiliyor olmas─▒.┬á LAMP (Linux, Apache, MySQL, PHP/Perl/Python), 4

June 05, 2018

Atom Nedir? Nas─▒l Kurulur?

GitHub taraf─▒ndan geli┼čtirilen Atom, ├╝cretsiz, a├ž─▒k kaynak yaz─▒ ve kaynak kod edit├Âr├╝d├╝r. Web teknolojileri kullan─▒larak geli┼čtirilmi┼č bir masa├╝st├╝ uygulamas─▒ olan Atom, eski ad─▒yla Atom Shell olarak bilinen Electron tabanl─▒d─▒r. Windows, macOS ve LinuxÔÇÖte ├žal─▒┼čabilir.┬á A┼ča─č─▒daki kurulum y├Ântemleriyle u─čra┼čmak istemiyorsan─▒z, DEP veya RPM paketini de indirip kurabilirsiniz. Atom Kurulumu

June 04, 2018

Linux Mint 19 "Tara" XFCE BETA Sürümü Çıktı

Linux Mint ekibi┬áLinux Mint 19 "Tara" XFCE BETA┬ás├╝r├╝m├╝n├╝ yay─▒nlad─▒. Linux Mint 19 LTS┬ádeste─čine sahip olan s├╝r├╝m 2023'e kadar desteklenecek. G├╝ncellenmi┼č yaz─▒l─▒mlar─▒ ve yeni ├Âzellikleri i├žerisinde bar─▒nd─▒ran bu s├╝r├╝m, kullan─▒m─▒n─▒z─▒ daha rahat hale getiriyor. Bu yeni s├╝r├╝mde bir├žok geli┼čtirme mevcut. Bunlar─▒n neler oldu─čunu┬á┼ču adresten┬á├Â─črenebilirsiniz. Linux Mint 19 "Tara" XFCE

Linux Mint 19 "Tara" MATE BETA Sürümü Çıktı

Linux Mint ekibi┬áLinux Mint 19 "Tara" MATE Beta┬ás├╝r├╝m├╝n├╝ yay─▒nlad─▒. Linux Mint 19 LTS┬ádeste─čine sahip olan s├╝r├╝m 2023'e kadar desteklenecek. G├╝ncellenmi┼č yaz─▒l─▒mlar─▒ ve yeni ├Âzellikleri i├žerisinde bar─▒nd─▒ran bu s├╝r├╝m, kullan─▒m─▒n─▒z─▒ daha rahat hale getiriyor. Bu yeni s├╝r├╝mde bir├žok geli┼čtirme mevcut. Bunlar─▒n neler oldu─čunu┬á┼ču adresten┬á├Â─črenebilirsiniz. Linux Mint 19 "Tara" MATE Beta

Linux Mint 19 "Tara" Cinnamon BETA Sürümü Çıktı

Linux Mint ekibi┬áLinux Mint 19 "Tara" Cinnamon BETA┬ás├╝r├╝m├╝n├╝ yay─▒nlad─▒. Linux Mint 19 LTS┬ádeste─čine sahip olan s├╝r├╝m 2023'e kadar desteklenecek. G├╝ncellenmi┼č yaz─▒l─▒mlar─▒ ve yeni ├Âzellikleri i├žerisinde bar─▒nd─▒ran bu s├╝r├╝m, kullan─▒m─▒n─▒z─▒ daha rahat hale getiriyor. Bu yeni s├╝r├╝mde bir├žok geli┼čtirme mevcut. Bunlar─▒n neler oldu─čunu┬á┼ču adresten┬á├Â─črenebilirsiniz. Linux Mint 19 "Tara" Cinnamon

June 02, 2018

Archman JWM Kullan─▒ma Haz─▒r

Archman JWM olduk├ža hafif, kullan─▒┼čl─▒ ve ki┼čisel ├Âzelle┼čtirmeye olduk├ža m├╝sait bir oturumdur. Eski veya zay─▒f bilgisayarlar i├žin tercih edilmesinin yan─▒s─▒ra yeni ve g├╝├žl├╝ bilgisayarlar i├žin de kullan─▒┼čl─▒d─▒r. Archman topluluk s├╝r├╝m├╝ olarak kendim ├ž─▒kard─▒─č─▒m bu s├╝r├╝m├╝n haz─▒rlanma ve test s├╝reci ciddi say─▒labilecek bir zaman ve s├╝zge├žten ge├žti. Kendim de gayet keyif ald─▒─č─▒m kararl─▒ bir kal─▒p

June 01, 2018

Linux Mint 19 Beta, 4 HaziranÔÇÖda Geliyor

Linux Mint kullan─▒c─▒lar─▒n─▒n merakla bekledi─či Linux Mint 19 s├╝r├╝m├╝n├╝n ├ž─▒kmas─▒na ├žok az bir s├╝re kald─▒. Linux Mint 19 BetaÔÇÖy─▒ denemek isteyenler de 4 Haziran Pazartesi┬ág├╝n├╝ bu isteklerine kavu┼čacaklar. Ubuntu 18.04 LTS tabanl─▒ Linux Mint 19 ÔÇťTaraÔÇŁ final s├╝r├╝m├╝ Haziran sonunda yay─▒nlanacak.

Feeds